first line

- pierwszy tom/rozdział the first volume/chapter, volume/chapter one

- pierwsza osoba liczby pojedynczej/mnogiej Jęz. (the) first person singular/plural

- pierwsza rocznica ślubu first wedding anniversary

- pierwsza wojna światowa the First World War, World War I

- student pierwszego roku a first-year student

- pierwsza linijka od góry/od dołu the first line from the top/from the bottom

- pierwszy dotarł do mety/był pierwszy na mecie he was the first to reach the finishing line/he came (in) first

- kto skończył pierwszy? who was the first to finish?, who finished first?

- wysunął się na pierwsze miejsce w konkursie he advanced to (the) first place in the competition

- pierwszy raz tu jestem I’ve never been here before

- jako pierwszy zabrał głos delegat Rosji Russia’s a. the Russian delegate was the first to speak

- jako pierwszy w rodzinie skończył studia he was the first in the family to graduate

- przyszła jako jedna z pierwszych she was one of the first to arrive

- idź pierwszy! you go first!

- z tych dwóch sugestii pierwsza wydaje się lepsza of the two suggestions, the first a. the former seems (the) better

- lubię i horrory i thrillery, ale wolę te pierwsze I like both horror films and thrillers, but I prefer the former

- ten pierwszy (z wymienionych)…, a ten drugi… the former…, and the latter

- pierwszy i ostatni the first and the last

- nie pierwszy i nie ostatni raz się kłócą a. to nie ich pierwsza kłótnia i nie ostatnia it’s not their first quarrel, and it won’t be their last

- przyrzeknij, że to był pierwszy i ostatni raz promise (that) it won’t happen again

- pierwsza z brzegu książka (najbliższa) the first book to hand

- wszedł do pierwszej z brzegu kawiarni he walked into the first café he saw a. came across

- pierwszy lepszy a. z brzegu a. z brzega [przedmiot] just any, any old; (osoba) just anyone

- chwycił się pierwszego lepszego wykrętu he seized on any old excuse a. the first excuse that came to mind

- to może zrobić pierwszy lepszy anybody can do it; every Tom, Dick, and Harry can do it pot.

- nie był pierwszym lepszym Chińczykiem, ale admirałem he wasn’t just any old Chinese, but a Chinese admiral

- pierwsze truskawki/pomidory early a. the first strawberries/tomatoes

- (on) nie jest już pierwszej młodości he’s no longer in the first flush of youth; he’s a bit long in the tooth pot.

- spadł pierwszy śnieg it’s the first snow of the season

- powieść z życia pierwszych chrześcijan a novel about the life of the early Christians

- w pierwszych latach XX wieku in the first a. early years of the 20th century

- w pierwszej chwili at first

- w pierwszej chwili myślałam, że to sen at first I thought it was a dream

- od pierwszej chwili from the (very) first

- od pierwszej chwili nie ufała mu she didn’t trust him from the (very) first

- z pierwszego snu obudził go hałas na ulicy he was woken from the first, deep phase of sleep by noise in the street

- pierwsza dama the first lady

- pierwsza dama swinga przen. the first lady of swing

- mąż Anny był pierwszą osobą w rodzinie Anna’s husband was the most important person in the family

- pierwszy plan foreground; przen. foreground, forefront

- na pierwszym planie in the foreground; przen. in the foreground, in a. at the forefront

- stawiać kogoś/coś na pierwszym planie a. miejscu to put sb/sth first

- wysunąć się na pierwszy plan a. pierwsze miejsce to come to the forefront

- pierwsze potrzeby basic needs

- artukuły pierwszej potrzeby necessities

- pierwszy po Bogu the most important person

- był pierwszym uczniem w szkole he was the best pupil in his school

- jeden z pierwszych ekspertów w dziedzinie psychologii dziecka one of the foremost experts on child psychology

- chce być we wszystkim pierwszy he wants to be the best at everything

- pierwszej klasy a. pierwszej wody aktor a first-class a. first-rate actor

- samochód pierwsza klasa pot. some car pot.

- film był pierwsza klasa! pot. that was some film!

- pierwszy (maja) the first (of May)

- dziś pierwszy lipca it’s the first of July a. July the first today

- wyjechała pierwszego she left on the first

- pensji z trudem starcza mi do pierwszego I find it hard to make ends meet

- spotkajmy się o pierwszej let’s meet at one

- jest pół do pierwszej it’s half past twelve

- na pierwsze zjemy zupę pieczarkową we’ll have mushroom soup as a first course

■ być pierwszym do dowcipów/gotowania to love jokes/cooking

- być pierwszym do pomocy to be eager to help

- zawsze jest pierwszy do bijatyki he’s always getting into scraps pot.

- do pracy był pierwszy he was never work-shy

- pierwszy raz słyszę! a. pierwsze słyszę! pot. that’s news to me!, that’s the first I’ve heard about it!

- pierwsze słyszę, że się pobrali I didn’t know they’d got married

- na pierwszy rzut oka at first glance a. sight

- na pierwszy rzut oka wszystko było w porządku at first glance everything was in order a. O.K.

- od pierwszego wejrzenia a. spojrzenia at first glance a. sight

- miłość od pierwszego wejrzenia love at first sight

- poznać się na kimś od pierwszego wejrzenia (docenić) to see sb’s worth the moment one sets eyes on sb; (przejrzeć) to see through sb the moment one sets eyes on sb

- po pierwsze first (of all), firstly; in the first place pot.

- po pierwsze musisz skończyć studia first a. first of all, you must graduate

- są dwa powody: po pierwsze…, a po drugie… there are two reasons: first(ly), …, and second(ly), …

- kto pierwszy, ten lepszy przysł. first come, first served; the early bird catches the worm przysł.

- spis według incipitów an index of first lines

wcięcie akapitowe indentation (of the first line of a paragraph).

( szereg) row, line; BOT, ZOOL order

- rządy

* * *

-ę-

1. (= szereg) row, line; rzędem l. w rzędzie in a row; rzędami l. rząd za rzędem in rows; row upon row.

2. ( w utartych zwrotach dotyczących kolejności) w pierwszym rzędzie (= przede wszystkim) first of all; first and foremost; in the first place; z rzędu in a row; trzeci raz z rzędu the third time in a row; pod rząd running; dwa lata pod rząd two years running.

3. (= zakres) order; rząd wielkości order of magnitude; coś rzędu... pot. to the tune of...; zapłaciłem coś rzędu stu dolarów I paid to the tune of one hundred dollars; pięć procent lub coś tego rzędu five percent or something of that order.

4. (= kategoria) wartości wyższego rzędu higher-order values; w rzędzie... in the ranks of...; znaleźć się w rzędzie zwycięzców join the ranks of winners.

5. biol. ( jednostka systematyczna) order; rząd naczelnych the order of primates, the order Primates, the primate order.

6. jeźdz. set of horse tack; konia z rzędem temu, kto... przen. I'll eat my hat if anyone...

7. mat. (właściwość równania, funkcji) order.

-ą-

1. polit. (władza, organ państwa) government, administration; rząd emigracyjny l. rząd na uchodźstwie government in exile; rząd koalicyjny coalition government; rząd marionetkowy puppet government; rząd tymczasowy interim government; prezydium rządu the Cabinet; rzecznik rządu government spokesman; szef rządu head of government; formować rząd form a government.

2. (= sprawowanie władzy, t. przen.) government, rule; rządy liberalne/totalitarne liberal/totalitarian government; rządy parlamentarne parliamentary government; rządy silnej ręki heavy-handed regime; sprawować rządy be in government; ster rządów the rein of government; system rządów regime.

3. ( także związek rządu) gram. (grammatical) government.

- zrobić dwa kroki to przodu/do tyłu to take two steps forward/back

- stawiać duże/małe kroki to take big/small steps

- zbliżać się wielkimi krokami [osoba] to walk fast (do kogoś/czegoś toward(s) sb/sth); przen. [dzień, termin] to approach rapidly

- stawiać pierwsze kroki [dziecko] to take one’s first steps; przen. [firma, nauka] to be in its infancy

- stawiać pierwsze kroki jako polityk przen. to take one’s first steps in the world of politics

- usłyszeć czyjeś kroki to hear sb’s footsteps

- iść krok za krokiem to go step by step a. one step at a time

- robić coś krok za krokiem a. krok po kroku to do sth step by step a. one step at a time

- krok po kroku zdobyłem jej zaufanie little by little, I won her trust

- iść za kimś krok w krok to dog sb a. sb’s footsteps, to follow sb (about a. around everywhere)

- iść przy kimś krok w krok to walk in step with sb

- kierować swoje kroki do czegoś a. ku czemuś książk. to direct one’s steps toward(s) sth

- na każdym kroku a. co krok widać było ślady wojny the traces of war were visible at every turn

- ani kroku (dalej)! don’t move!

- iść szybkim/wolnym krokiem to walk at a fast/slow pace

- przyspieszyć/zwolnić kroku to speed up/slow down

- mieć sprężysty/żołnierski krok to walk with a springy/soldierly step

- dotrzymywać komuś/czemuś kroku to keep up with sb/sth także przen.

- równaj krok! (rozkaz wojskowy) get in step!

- krok defiladowy the goose-step

- iść krokiem defiladowym to (do the) goose-step

- uczyć się kroków walca/tanga to learn the steps of the waltz/tango

- mylić krok w tańcu to be a. dance out of step

- podjąć stosowne/stanowcze kroki to take appropriate/decisive steps

- skłonić kogoś do desperackiego kroku to induce sb to make a desperate move

- zdecydować się na ryzykowny krok to decide to make a risky move

- ważny krok w walce z terroryzmem a major step forward in the fight against terrorism

- uczynić krok ku zgodzie to take a step toward(s) reconciliation

- ktoś musi uczynić pierwszy krok someone has to take the first step

- krok wstecz w procesie pokojowym a step backward(s) in the peace process

- milowy krok a giant step

- to odkrycie było milowym krokiem w rozwoju współczesnej nauki this discovery was a giant step in the development of modern science

- znałem jej każdy krok I was aware of her every move

- to dwa kroki stąd it’s just around the corner; it’s just a hop, skip, and jump from here pot.

- jesteśmy o krok a. dzieli nas krok od zwycięstwa victory is just around the corner

- stąd już tylko krok do rewolucji from there its one step to revolution

- nie odstępować kogoś na krok to follow sb everywhere

- sprawa nie posunęła się nawet na a. o krok things have gone (absolutely) nowhere, things have not moved ahead at all

- on nie ustąpi ani na krok he won’t budge an inch

- być ciasnym w kroku [spodnie, bielizna] to be tight in the crotch

- spodnie cisną a. uwierają mnie w kroku my trousers are tight in the crotch

- □ krok łyżwowy Sport ski skating

* * *

* * *

1. (= stąpnięcie) step; ( ciężki) plod, tramp; (= sposób chodzenia) gait, walk; krok defiladowy parade step; niepewny krok unsteady gait; równać krok fall into step; dotrzymywać komuś kroku t. przen. keep pace with sb; chodzić za kimś krok w krok follow sb around, dog sb's footsteps; posuwać się krok za krokiem go step by step; przyspieszać/zwalniać kroku speed up/slow down; skierować dokądś swoje kroki turn one's steps somewhere; wlec się żółwim krokiem lag on l. move at a snail's pace; od miłości do nienawiści tylko jeden krok there's a thin line between love and hate; ani kroku dalej! freeze!, hold it right there!; nie idę ani kroku dalej! I'm not going l. moving a step further!

2. (= odcinek drogi) step; być o krok od be one step away from; co krok at every step, every step of the way; dwa kroki stąd within a stone's throw of here; nie ruszyć się ani na krok not to move a step; spotykać coś na każdym kroku l. co krok encounter sth at every step l. every step of the way; wielki/milowy krok naprzód/wstecz a great/enormous step forward/back.

3. (= działanie) step; desperacki/fałszywy krok desperate/false step; krok po kroku step by step; podjąć konieczne/pilne kroki take necessary/urgent steps; podjąć odpowiednie kroki (prawn.) take due steps; zrobić pierwszy krok take the first steps.

4. pot. ( część ubrania) crotch.

- pierwszy/ostatni rząd krzeseł the first/last row of chairs

- rząd osób witających gości the receiving line

- stać rzędem obok siebie to stand in a line

- drzewa rosły rzędem the trees grew in a (straight) line

- pięć razy/dni/tygodni z rzędu five times/days/weeks in a row

- urzędnik niższego rzędu an official of a lower order

- nakręcił film z rzędu arcydzieł he made a film which is considered to be a masterpiece

- znalazł się w rzędzie zwycięzców he entered into the ranks of champions

- potrzeby/sprawy niższego rzędu needs/matters of a lower order

■ konia z rzędem temu, kto… a king’s ransom to whoever…

* * *

1. zwł. sport (= koniec) finish (line l. post); być pierwszym/drugim/ostatnim na mecie come in first/second/last; dobiec do mety finish (the race).

2. przen. na krótką metę in the short term; na dalszą metę in the long run.

3. pot. (= kryjówka) bolt-hole, hideout.

- rozwinąć włóczkę z kłębka to pull out some yarn from the ball

- rozwinąć materiał z beli to unroll a bale of material

- rozwinąć kwiaty z papieru to unwrap the flowers

- szelest rozwijanych papierków the rustle of sweets being unwrapped

- kanapka do połowy rozwinięta z folii a half-unwrapped sandwich

- rozwinąć liście/pąki [drzewo, krzak] to come into leaf/bud

- rozwinąć kogoś fizycznie [ćwiczenia] to build up sb’s muscles

- rozwijać w sobie cierpliwość/wytrwałość to learn to be patient/persistent

- rozwijać w kimś zainteresowania to encourage sb to develop their interests

- rozwijać w kimś poczucie obowiązku to instil a sense of duty in sb

- rozwijać swoje zdolności/umiejętności to develop one’s skills/abilities

- rozwinąć szerzej jakiś temat to elaborate on a subject

- czy mógłbyś rozwinąć tę myśl? could you elaborate on this idea?

- chciałbym nieco rozwinąć ten punkt I think I need to elaborate on this point

- rozwinąć wojsko do ataku to draw out an army for the attack

- pociąg rozwijający prędkość 150 km/godz. a train capable of speeds of up to 150 km/h

- róże się rozwinęły the roses have come into bloom

- na drzewach rozwijają się już liście the trees are coming into leaf

- z pąka rozwinął się piękny kwiat the bud opened up into a beautiful flower

- rozwijać się prawidłowo to develop correctly

- rozwinąć się zawodowo/intelektualnie to develop intellectually/professionally

- nasz syn wcześnie się rozwinął our son is an early developer

- takie dzieci szybciej się rozwijają such children develop earlier a. faster

- pierwsze organizmy żywe, jakie rozwinęły się na ziemi the first living organisms which developed on Earth

- rozwinęła się w nim podejrzliwość he became suspicious

- kraje rozwijające się developing countries

- jeżeli firma nadal będzie się rozwijała w takim tempie… if the company continues to develop at such a rate…

- sytuacja rozwijała się zgodnie z planem the situation unfolded as planned

- akcja rozwija się interesująco the story unfolds nicely

- zdarzenia rozwijały się bardzo szybko the events unfolded very fast

- rozwinęła się gorąca dyskusja a heated discussion followed

■ rozwinąć skrzydła (do lotu) przen. to spread one’s wings

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

- siedzieć przed lustrem/telewizorem to sit in front of a mirror/the TV

- usiądź przede mną sit in front of me

- zatrzymać się przed domem to stop before a. in front of a house

- uklęknąć przed kimś to kneel before a. in front of sb

- skłonić się przed kimś to bow to sb

- iść/patrzeć przed siebie to walk/look straight ahead

- skręć w lewo przed rondem turn left before the roundabout

- samochód podjechał przed kaplicę the car drove up to the chapel

- wyszedł przed bramę he came out in front of the gate; (w tym samym kierunku) szła z rękami wyciągniętymi przed siebie she walked with her arms stretched out in front of her

- pchała przed sobą wózek (spacerowy) she was pushing a pushchair (along)

- na liście moje nazwisko jest przed twoim my name is before yours on the list

- była przed nami w kolejce she was in front of us (in the queue)

- nie wpychaj się przed nas don’t push in in front of us

- sprawy publiczne stawiał przed innymi he put public affairs before everything else

- Rosjanie wysunęli się przed Holendrów the Russians moved ahead of the Dutch

- przed śniadaniem/świtem/wojną before breakfast/daybreak/the war

- przed południem in the morning

- V wiek przed naszą erą the fifth century before Christ a. BC

- przyszła przed dwunastą she came before twelve

- zdążył wrócić przed zamknięciem bramy he was back before the gate was closed

- kilka osób mówiło na ten temat przede mną several people spoke about it before me

- nie możesz podjąć tych pieniędzy przed upływem trzech miesięcy you can’t withdraw the money until a period of three months has elapsed

- najgorsze jest jeszcze przed nami the worst is yet a. still to come a. still before us

- przed czasem ahead of time a. schedule

- samolot przyleciał przed czasem the plane arrived ahead of schedule

- przed godziną/miesiącem/dwoma laty an hour/a month/two years before a. earlier a. ago

- przed laty years before a. earlier a. ago

- przed chwilą widziałam to na stole I saw it on the table a moment ago

- ochrona przed zimnem/słońcem protection against (the) cold/against sunlight

- schronienie przed deszczem shelter from a. against the rain

- strach przed kimś/czymś fear of sb/sth

- schować się przed słońcem/deszczem to shelter from the sun/rain

- ukryć coś przed kimś to hide sth from sb

- opędzać się przed komarami to beat off mosquitoes

- wystąpić przed pełną salą to appear in front of a. before a full house

- pochylić głowę przed kimś to bow to sb

- wyżalać się przed kimś to pour out one’s troubles a. one’s heart to sb

- niczego przede mną nie ukryjesz you can’t hide anything from me

- został postawiony przed Trybunałem Stanu he was brought before the State Tribunal

- przed sądem odbywa się sprawa o ustalenie ojcostwa a paternity case is in progress in court

* * *

1) ( miejsce) in front of

2) ( czas) before

3) ( w obronie przed)

4) ( wobec)

* * *

1. + Ins. ( miejsce) in front of, outside; przed kimś/czymś in front of sb/sth; spotkamy się przed bankiem I'll meet you outside the bank; stał przed domem he stood in front of the house; karetka jechała przed nami ambulance was going in front of us; ogródek przed domem front garden; prosto przed siebie straight ahead; stawić się przed (sądem, komisją itp.) appear before l. in front of.

2. ( moment) before, ahead of; przed południem before midday, in the morning, a.m., ante meridiem; przed końcem miesiąca by the end of the month; przed zapadnięciem zmroku before (it gets) dark; przed świętami before holidays; przed chwilą a while l. moment ago; przed czasem ahead of time, in good time; ( o porodzie) preterm; samolot przyleciał przed czasem plane arrived ahead of schedule; krótko przed shortly before; przed czterdziestką ( o wieku) on the right side of forty l. the hill, approaching forty; przed oczyma duszy in one's mind's eye.

3. ( okres) ago, before; przed trzema godzinami three hours ago; przed dwoma miesiącami two months ago; przed laty years ago; przed upływem tygodnia before the week is over; na długo przed czymś long before; coś nie ma przed sobą przyszłości there's no future in sth; przed Chrystusem before Christ, B.C., before the Christian l. Common Era.

4. ( obrona) against, from; uciekał przed policją he was fleeing from the police; bronił się przed ciosami napastnika he defended himself from his rival's blows; chronić kogoś przed czymś protect sb against sth, keep sb from sth; schronienie przed deszczem shelter from the rain; strach przed czymś fear of sth.

5. ( ocena) to, before; popisywał się przed dziewczyną he showed off to impress the girl; wyżaliła się przed przyjaciółką she complained to her (girl)friend; nic przede mną nie ukrywasz? you're not hiding anything from me, are you?

6. (= kolejność) before, above, previous to; przybiegł na metę przed faworytami he came to the finish line before the favorites, he finished before the favorites; dała jej pierwszeństwo przed innymi he gave her priority over the others; przede wszystkim first of all, first and foremost, above all; daleko przed kimś way ahead of sb; mam to jeszcze przed sobą ( w przyszłości) it's still ahead of me.

7. (= szacunek) to, before; chylić głowę przed autorytetem bow one's head to l. before sb; chylić czoła przed kimś take one's hat off to sb; być odpowiedzialnym przed kimś be responsible to sb; przed Bogiem before God.

8. + Acc. (= kierunek) before; wyjść przed dom go out; ciężarówka wysunęła się przede mnie truck passed me; patrzyć przed siebie look straight ahead; iść przed siebie walk straight on; roztoczył się przed nami piękny widok beautiful view opened before us; iść/jechać przed kimś go/drive before l. ahead of sb; być dopuszczonym przed czyjeś oblicze be admitted to sb's presence; przed obliczem in the presence; zanieść prośbę przed majestat króla present a request to the king.

* * *

1) (linę, czyjąś rękę) to let go of; (więźnia, zakładnika) to let go; (sok itp.) to ooze; (wodę, strumień) to let out; (BOT: listki, pączki) to send out; (płytę, kasetę, piosenkę) to play

2) (pot) ( maszynę) to run

1) (o zamku itp.) to give way; ( o plamie) to come off

2) (pot) (o bluzce itp.) to bleed

* * *

1. (= nie trzymać) let go ( coś of sth); puszczać wodze fantazji allow full play to fantasy; mróz puszcza the frost is letting up, it's beginning to thaw; lód puszcza the ice is breaking; puszczać w dzierżawę rent l. let out.

2. (= pozwalać na ruch) let (sb/sth go), let off, let out; puszczać gaz turn the gas on; puszczać komuś krew bleed sb; puszczać konia biegiem/galopem/kłusem course/gallop/trota horse; puścić konia luzem give a horse its head; puszczać latawiec fly a kite; puszczać wodę turn the water on; ( do wanny) run one's bath; nie puszczać kogoś na imprezę/do kina not let sb go to a party/the movie theater; puszczać w obieg circulate, put into circulation; (obligacje, banknoty) issue; ( papiery wartościowe) launch; ( fałszywe pieniądze) utter; puszczać w ruch pięści let one's fists fly, let loose a barrage of punches; puścić coś mimo uszu let sth pass; nie puszczać pary z ust keep one's mouth shut, not breathe a word, keep mum; puszczać coś komuś płazem let sb get away with sth, let sth ride; puszczać coś w niepamięć commit sth to oblivion, forgive and forget sth, bury sth, put sth behind o.s.; puścić coś z dymem put sth to the torch, make a bonfire of sth, burn sth down; puszczać oko do kogoś ogle at sb, wink at sb; puszczać kaczki ( zabawa) play ducks and drakes.

3. (= uruchomić) run (a machine, etc.); (piosenkę, płytę) play (a song, record); puścić coś w ruch set sth in motion, set sth going.

4. (= pozwalać odejść) let go; puszczać kogoś wolno set l. let sb free; puszczać kogoś na wolność release sb (from prison, etc.); puścić l. zwolnić kogoś za kaucją zwł. prawn. release sb on bail; puszczać kogoś przodem let sb go first; puścić kogoś z torbami eat sb out of house and home, take sb to the cleaner's; puścić kogoś kantem pot. sell sb down the river.

5. (= wydalać z siebie) (np. sok) give off, ooze; ( pędy) sprout, put forth, burgeon; (o praniu – kolory) bleed; drzewa puszczają sok trees are giving off l. oozing juice; puścić farbę pot. (= wygadać (się)) let the cat out of the bag, spill the beans; (= zdradzić (się)) let on; puścić farbę myśl. bleed; puszczać wiatry pot. break wind; puścić pawia pot. toss l. spill one's cookie, produce a liquid laugh, shout at the floor l. at the carpet l. one's shoes, air one's belly.

6. (= wytyczać przebieg) build ( sth somewhere); puścić linię tramwajową tunelem lay streetcar tracks in a tunnel.

7. (= ustępować pod naporem) give way; ( o nerwach) crack; drzwi puściły the door gave way; oczko mi puściło ( w pończosze) my stocking ran; ( w rajstopie) my tights ran.

8. (o brudzie, plamie) come off.

9. pot. ( trwonić) squander ( money); puszczać pieniądze na dziwki squander money on whoring.

1. start (moving, running, etc.), set off l. out; puszczać się biegiem break into run.

2. pot. sleep around, fuck around, put out, put o.s. about.

- mówię ci prawdę I’m telling you the truth

- mówiłem mu, jak było I told him what it was like

- zawsze mówi mi dzień dobry s/he always says hello to me

- mówiłem ci, że wrócę później I told you (that) I’d come back later

- matka mówi mu, żeby był grzeczny his mother keeps telling him to be a good boy

- mówiono (nam) a. było mówione, żeby nie palić we were told not to smoke

- mówili (sobie) wiersze they were reciting poems (to each other)

- mówić z pamięci (wyuczony tekst) to speak from memory

- mówić z głowy (improwizować) to speak a. talk without notes, to give an extempore talk, to improvise

- mówić od rzeczy a. bzdury to talk nonsense a. rubbish

- mówić do rzeczy to talk sense

- mówić coś pod nosem a. wąsem to say sth under a. below one’s breath

- halo, kto mówi? (przez telefon) hallo, who’s there?

- dzień dobry, mówi Jacek hello, Jacek speaking

- (tu) mówi Warszawa (w radio) this is Warsaw ⇒ powiedzieć

- mówić coś na kogoś a. o kimś to say sth about sb

- cała wieś o nich mówi the whole village is talking about them a. they are the talk of the village

- mówią na niego, że (jest) głupi they say he’s stupid

- mówią, że miał dwie żony he is said to have had two wives

- tylko wróciła, a wszyscy zaczęli mówić no sooner had she come back than tongues began to wag

- prawo Archimedesa mówi, że… Archimedes’ principle says that…

- jego mina/wzrok mówił, że… his expression/eyes showed that…

- o czym mówi ta książka/ulotka? what’s the book/leaflet about?

- ta nazwa nic mi nie mówi the name tells me nothing a. doesn’t ring a bell with me

- mówi ci to coś? does it mean anything to you?

- przeczucie a. coś mi mówi, że nam się uda something tells me a. I have the feeling that we’ll succeed

- jej uśmiech/spojrzenie mówi nam wszystko her smile/look tells us everything

- fakty mówią (nam) co innego the facts tell (us) a different story ⇒ powiedzieć

- kiedy dziecko zaczyna mówić? when do children start to talk a. speak?

- mówić po niemiecku (znać język) to speak German; (używać języka) to speak a. talk in German

- mówić gwarą to speak (in a) dialect

- mówić przez nos to speak through one’s nose

- mówić (z kimś) o kimś/czymś to talk (to a. with US sb) about sb/sth

- czy mogę mówić z Janem? (przez telefon) can a. may I speak to a. with US Jan please?

- mówić do kogoś to talk to sb

- jak śmiesz tak do mnie mówić! how dare you talk a. speak to me like that!

- mówić o kimś dobrze/źle to speak well/ill of sb

- mówią na niego Lolo/„grubas” he is called a. they call him Lolo/‘fatso’

- mówił do niej po imieniu he called her by her first name

- mówienie sobie po imieniu jest tu powszechne it’s common to be on first-name terms with people here ⇒ powiedzieć

- na torturach zaczął mówić as soon as they began torturing him he started to talk

■ a nie mówiłem? I told you so!

- co ja mówię? pot. no, I’m sorry

- wczoraj, co ja mówię, przedwczoraj yesterday, no, I’m sorry, the day before yesterday

- jego mina mówi sama za siebie pot. his expression speaks for itself

- złość/żal mówi przez kogoś a. przez czyjeś usta książk. it’s sb’s anger/resentment speaking

- czy ja coś mówię? go ahead, do as you like

- dobrze a. łatwo ci mówić it’s a. that’s easy for you to say, it’s all very well for you to talk

- jak to mówią a. jak to się mówi pot. as they say

- krótko mówiąc in brief a. short

- mów co chcesz/mówcie co chcecie pot. say what you like

- mówza siebie! speak for yourself!

- mówiąc między nami a. między nami mówiąc pot. (just) between you and me a. between ourselves a. between the two of us

- mówić bez ogródek a. osłonek a. bez owijania w bawełnę to not mince (one’s) words, to lay it a. put it on the line

- mówić do kogoś jak do kogoś dobrego a. mówić komuś jak komu dobremu to try to make sb understand

- mówić różnymi a. innymi a. odmiennymi językami to not speak the same language as sb

- mówić z kimś wspólnym a. tym samym językiem to speak the same language as sb

- mówię ci! I (can) tell you

- nie ma co mówić pot. no two ways about it

- nie ma o czym mówić (odpowiedź na podziękowanie) my pleasure, don’t mention it; (odpowiedź na przeprosiny) don’t mention it; (odmowa) it’s out of the question

- nie mów! you don’t say (so)! pot.

- nie mówiąc a. wspominając o… książk. not to mention…, to say nothing of…

- oficer rezerwy a reserve officer

- oficer sztabowy a staff officer

- oficer dyżurny a duty officer

- oficer łącznikowy a liaison officer

- oficer liniowy a line officer

- oficer zawodowy a career’s officer

- młodszy/starszy oficer a junior/senior officer

- oficer marynarki a naval officer

- oficer pokładowy a deck officer

- oficer wachtowy officer of the watch

□ oficer dochodzeniowy investigation officer

- pierwszy oficer first officer, first mate

- prowadzić kogoś za rękę a. rączkę to lead sb by the hand także przen.

- prowadzić kogoś do stołu to lead sb over a. to escort sb to the table

- co czwartek prowadziła go na spacer/na badanie krwi every Thursday she took him for a walk/blood test ⇒ zaprowadzić

- prowadzić mazura/poloneza to lead the mazurka/polonaise

- prowadzić smyczek to draw the bow, to bow

- prowadzić piłkę/krążek to dribble the ball/puck

- prowadzić ręką/palcem po czymś to run one’s hand/finger over sth ⇒ poprowadzić

- ona bardzo dobrze prowadzi she’s a very good driver

- żyły prowadzą krew do serca the veins carry the blood to the heart

- te rury prowadziły wodę do starego domu these pipes conveyed water to the old house

- przyjemnie się z nim tańczy, bo dobrze prowadzi it’s fun to dance with him because he leads well

- pewnie prowadził swą partnerkę w tańcu he led his dancing partner confidently

- prowadzić orkiestrę to conduct an orchestra

- prowadzić spór to have an argument

- prowadzić korespondencję to carry on a. to conduct (a) correspondence

- prowadzić dziennik/dziennik pokładowy to keep a diary/log (book)

- prowadzić dochodzenie/śledztwo to carry out a. conduct an investigation a. inquiry

- prowadzić sprzedaż obuwia sportowego/mebli ogrodowych kryt. to sell sports shoes/garden furniture

- prowadzić wykład to give a. deliver a lecture

- prowadzić lekcję to conduct a. hold (a) class

- prowadzić sprawę to hear a case

- prowadzić chodnik (w kopalni) to drive a heading (in the mine)

- te schody prowadzą do piwnicy the staircase leads to the cellar

- ścieżka prowadziła do stacji/przez las the path led to the station/through the woods

- prowadzić 2:0 to lead 2-0

- prowadzić o 5 sekund to lead by 5 seconds

- prowadzić trzema punktami to have a lead of three points

- w pierwszej połowie nasi prowadzili 1:0 our team took a 1-0 lead in the first half

- socjaliści prowadzili w pierwszej turze wyborów the Socialists took the lead in the first round of the elections

- palenie często prowadzi do raka płuc smoking often causes lung cancer

- takie postępowanie prowadzi do śmieszności such behaviour makes one look ridiculous

- prowadzą się jak zakochani they behave a. carry on as though they were in love

- przyzwoicie się prowadziła she led a blameless life

- prowadził się nienagannie he conducted himself with the utmost propriety książk.

- mówili, że się źle prowadziła they said she was a woman of easy virtue

- □ dźwięk prowadzący Muz. leading note

■ prowadzić kogoś do ołtarza to lead sb to the altar

- prowadzić dom otwarty to keep (an) open house

- prowadzić ciemną a. dwulicową a. obłudną a. podwójną grę to play a double game

- prowadzić kogoś na pasku a. na sznurku to have/keep sb on a short a. tight leash

- prowadzić kogoś wzrokiem a. oczami a. oczyma przen. to follow sb with one’s eyes

- prowadzić beztroskie/hulaszcze życie to lead a life of pleasure/a life of dissipation a. a decadent life

- prowadzić bujne życie towarzyskie to have an active social life; (często wychodzić z domu) to go out a lot; (przyjmować gości) to entertain a lot

- do niczego nie prowadzić to lead nowhere

* * *

1. (= punkt, lokalizacja) place, point, spot; miejsce pracy/zamieszkania place of work/residence; miejsce spotkań meeting place; miejsce zdarzenia the spot; miejsce do zabawy playground; miejsce przeznaczenia destination; miejsce widokowe beauty spot; miejsce wiecznego spoczynku lit. last resting-place; miejsce chorobowo zmienione pat. pathologically changed spot; miejsce przecięcia intersection; miejsce publiczne public place; to nie czas ani miejsce, by... it's not the right time nor place to...; chodzić z miejsca na miejsce walk from place to place; miejsce artykulacji fon. place l. point of articulation.

2. (= sytuacja) gdybym był na twoim miejscu... if I were in your place...; if I were in your shoes...; na twoim miejscu poczekałbym if I were you, I'd wait.

3. miejsce geometryczne mat. locus.

4. (= właściwy stan l. położenie) na swoim l. właściwym miejscu in the right place; właściwy człowiek na właściwym miejscu the right man in the right place; nie mogę sobie znaleźć miejsca I can't find a place for myself; znaleźć swoje miejsce na ziemi find one's place on earth; znać swoje miejsce know one' place; odłóż to na miejsce put it back; na miejsca! sport ready!

5. na miejscu (= nie ruszając się) in the same place; zostań na miejscu stay where you are.

6. na miejscu (= natychmiast) on the spot; paść trupem na miejscu die on the spot; zabić kogoś na miejscu kill sb on the spot.

7. przen. ( o aktywności) dreptać w miejscu make no progress; nie móc usiedzieć na miejscu l. w miejscu be forever on the move; ruszyć z miejsca (= podjąć działanie) stir up, break a deadlock, move ahead; ruszyć coś z miejsca proceed with sth.

8. z miejsca pot. straight away, at once.

9. w miejsce czegoś (= zamiast) in place of sth; zachowanie nie na miejscu improper behavior.

10. (= fragment przestrzeni) space, room; there's enough room for both of us jest dość miejsca dla nas obu.

11. (= siedzenie, krzesło) place, seat; miejsce zarezerwowane reserved seat; rezerwacja miejsc seat reservation; wszystkie miejsca są zajęte all the seats are occupied; ustąpić komuś miejsca yield a place to sb; miejsce w parlamencie polit. (parliamentary) seat; honorowe miejsce seat of honor.

12. (= lokata, kolejność) place, position; miejsce w kolejce position in a line; zająć pierwsze/drugie/ostatnie miejsce sport come first/second/last.

13. ( fragment utworu) passage.

14. (= posada, etat) vacancy, job; starać się o miejsce look for a job; nie mamy miejsc we have no vacancies; wymówić komuś miejsce give sb notice.

* * *

ogni- Gen. -a

1. (= palenie się) fire; dolać oliwy do ognia add fuel to the flames; języki ognia tongues of fire; na wolnym ogniu kulin. on a low heat; nie igraj z ogniem! don't play with fire!; nie ma dymu bez ognia przen. there's no smoke without fire; ogień i woda przen. fire and water; słomiany ogień l. zapał short-lived enthusiasm; ściana ognia wall of fire; upiec dwie pieczenie na jednym ogniu przen. kill two birds with one stone; wpaść jak po ogień make a whirlwind visit.

2. (= pożar) fire; coś stoi w ogniu sth is in flames; łuna ognia glow; skoczyć dla kogoś w ogień go through fire and water for sb; ugasić ogień put out a fire; zaprószyć gdzieś ogień set sth on fire.

3. (= ognisko, stos) fire; ( ofiarny) pyre.

4. (= płomień) fire, flame; (zapalniczki, zapałki) light; masz ogień? pot. do you have a light?, got a light?; sztuczne ognie fireworks; zimne ognie sparklers.

5. (= strzały z broni) fire; być na linii ognia be in the line of fire; krzyżowy ogień pytań przen. cross-examination; ognia! wojsk. fire!; ogień artyleryjski shellfire; ogień armatni gunfire; ogień krzyżowy wojsk. crossfire; otworzyć ogień wojsk. open fire; przerwać ogień! wojsk. cease fire!

6. przen. (= namiętność, pasja) (gniewu, nienawiści, żądzy) fire, fervor.

7. przen. (= żar) heat.

8. przen. (= rumieniec) blush.

9. przen. (= łuna) glow.

- postawić się

* * *

1. (= ustawić coś) put, place, set; postawić żagle set sail; postawić komuś horoskop cast sb's horoscope; postawić komuś kabałę tell sb's fortune by cards; postawić pasjansa play solitaire, Br. patience; postawić wodę (na kawę l. herbatę) put the kettle on; postawić krok take a step; Piotr postawił swoją stopę w Ameryce pierwszy raz w 1990 roku Peter set foot in America in 1990 for the first time; postawić komuś ocenę l. stopień szkoln. give sb a grade; Br. give sb a mark; postawić przecinek put l. place a comma; postawić kropkę nad i leave nothing unsaid, make things perfectly clear, lay l. put it l. everything on the line; Ewa postawiła krzyżyk na Adamie Ewa gave up Adam; postawić problem na głowie put the cart before the horse; zawsze chcesz postawić na swoim you just want to have everything your own way; postawić kogoś w stan oskarżenia prawn. indict sb, bring sb to trial; postawić kogoś przed faktem dokonanym confront sb with an accomplished fact; postawić kogoś/coś w dobrym/złym świetle show sb/sth in a good/bad light; postawić kogoś w trudnej sytuacji put sb in a difficult position; postawić się w czyjejś sytuacji put o.s. in sb's position; postawić komuś drinka pot. treat sb to a drink, stand sb a drink; postawić komuś głos muz. train sb's voice; zob. t. stawiać.

2. (= podnieść do pozycji pionowej) raise, set upright; poranna kawa postawiła mnie na nogi a cup of coffee in the morning set me on my feet; to lekarstwo wkrótce postawi cię na nogi this medicine will soon have you back on your feet; postawić uszy (gł. o psie) prick up one's ears.

3. (= sformułować) put forward, propose, suggest; postawić pytanie ask l. pose a question; postawić problem pose l. raise l. bring up a problem; postawić tezę put forward l. advance l. propose a thesis; postawić diagnozę zwł. med. make a diagnosis; postawić warunek impose l. set a condition; postawić wniosek prawn., parl. move; postawić komuś l. przed kimś zadanie assign sb a task; postawić sobie coś za cel set l. establish sth as an aim for o.s.; postawić sobie coś za punkt honoru make it a point of honor to do sth; postawić kogoś za wzór do naśladowania dla kogoś innego set sb as the example for sb else to follow.

4. (= zbudować, wznieść) build, erect, construct.

5. ( pieniądze w grze hazardowej) stake, bet ( na coś on sth); postawić wszystko na jedną kartę put all one's eggs in one basket; postawić na złego konia back the wrong horse.

6. (= umieścić na stanowisku, miejscu pracy) appoint ( sb to a post); sierżant postawił dwóch ludzi przy drzwiach sergeant put two people at the door.

1. pot. (= sprzeciwić się) put one's foot down; postawić się w czyimś położeniu put o.s. in sb's position l. place.

2. pot. (= zrobić coś na pokaz, np. przyjęcie) show off, do for show; zastaw się, a postaw się show off at any cost l. all costs.

* * *

1. (= mieć wiedzę o czymś) know; znać życie know all about life; znać coś na pamięć know sth by heart; dać komuś znać (o czymś) let sb know (of sth); dać znać na policję inform the police; znam to miejsce I know this place; nie znam tego modelu I don't know this model; nie dał znać o sobie I haven't heard from him; znam ten ból pot. I know how it feels; daj znać let me know.

2. (= być komuś przedstawionym) know ( kogoś sb); be acquainted ( kogoś with sb); znać kogoś jak zły szeląg know sb like a bad penny; nie znam jej I don't know her; znam ją od kilku lat I have known her for a few years; znam go osobiście I know him personally; znam go tylko z widzenia I know him only by sight; nie chcę cię znać I don't want to have anything to do with you; niech cię nie znam! go on with you!

3. (= umieć coś) know, can; nie znam francuskiego I can't speak French; nie znam tej historii I don't know this story.

4. (= wiedzieć o istnieniu) know; nie znać lęku l. strachu know no fear, be a stranger to fear; nie znać litości know no pity, be a stranger to pity; wtedy nie znali telefonu there were no telephones at that time; jego chciwość nie zna granic his greed knows no bounds.

5. (= widać) show, be visible; znać, że potrzebujesz wypoczynku I can see that you need a rest; znać na niej zmęczenie I can see that she is tired.

1. ( siebie samego) know o.s.; znam się I know myself.

2. (= być sobie przedstawionym) know each other; znamy się od dziecka we have known each other since we were children.

3. (= mieć wiedzę) know; znać się na czymś be knowledgeable about sth; znać się na żartach know how to take a joke; znać się na czymś jak kura na pieprzu not know the first thing about sth; znać się na rzeczy know a thing or two about...; nie znasz się na tym you know nothing about it, that's not in your line.

- iść na piechotę a. piechotą to go on foot

- doktor idzie do swojego gabinetu the doctor is going to his surgery

- idź do domu go home

- szedł wolno, powłócząc nogami he was walking slowly, dragging his feet ⇒ pójść

- konie szły truchtem/galopem the horses were trotting/galloping

- bezradnie patrzyli, jak ich rzeczy idą na dno they looked on helplessly as their things went under ⇒ pójść

- iść na mecz to go to (see) a match

- iść na film to go to (see) a film

- iść na koncert to go to a concert

- iść po zakupy to go shopping

- iść popływać/pojeździć na nartach to go swimming/skiing

- idź po lekarstwa dla babci go and buy grandma’s medicine/pills

- bała się iść na zastrzyk she was afraid of having a. going for an injection

- powinieneś iść do lekarza you ought to go to a. go and see a doctor

- idę dziś z wizytą do cioci I’m visiting my aunt today

- idę do koleżanki I’m going to visit my friend

- iść do szpitala/więzienia to go into hospital/to prison

- robi się późno, idź do łóżka it’s getting late, go to bed

- iść do ataku a. natarcia to be on the attack ⇒ pójść

- najpierw szły wiadomości sportowe pot. the sports news came first

- program idzie na żywo pot. the programme is going out live

- przypomina postać z filmu, który szedł niedawno w telewizji pot. he resembles a character from a film that was recently shown on TV

- nikt się nie pchał, wszystko szło sprawnie there was no pushing or shoving, everything went smoothly

- na początku interes szedł dobrze pot. at the beginning business was going a. went well

- nie wszystko szło po jej myśli not everything went as she would have liked

- w szkole nauka szła mu kiepsko pot. he didn’t do well at school

- „jak ci idzie?” – „w porządku” pot. ‘how’s it going?’ – ‘okay’ pot.

- nie szło mu jakoś to malowanie pot. the painting seemed to take him a long time

- idzie burza there’s a storm coming, a storm is approaching

- idzie na nas wyż ze wschodu a high is approaching us from the east

- szła wysoka fala powodziowa a high flood wave was approaching

- światło idące ze środka budynku the light coming from the house

- klekot szedł od strony pałacu the clatter came from the direction of the palace

- z Berlina idą niepokojące komunikaty there are disturbing reports (coming) from Berlin

- maszyny idą pełną parą the machines are running a. working at full speed

- zegar za szybko idzie the clock’s fast

- większość dochodów szła na jedzenie i lekarstwa most of his/her earnings went on a. were spent on food and medicine

- stare gazety idą na makulaturę (the) old newspapers go for recycling

- wiele dzieł sztuki idzie pod młotek many works of art are going under the hammer

- po sezonie narty idą w kąt when winter’s over, the skis go back in the cupboard ⇒ pójść

- tory idą przez las the (railway) track a. line runs through a forest

- wzdłuż muru szedł napis: zwyciężymy there was an inscription running along the wall: we shall overcome

- domy szły rzędem wzdłuż ulicy the houses lined the street

- iść na studia to go to university

- nikt z nas nie idzie na medycynę none of us is going to study medicine

- powinna szybko skończyć szkołę i iść do pracy she should leave school as soon as possible and find a job

- iść na lekarza/nauczyciela pot. to study to become a doctor/teacher

- była dumna, że syn idzie do dyplomacji she was proud that her son was to be a diplomat

- tylko głupi idzie do łopaty pot. manual work is for those without brains

- iść za kogoś (za mąż) to marry sb

- po co było jej za niego iść? what did she (go and) marry him for?

- chce, żeby córka szła za mąż s/he wants her daughter to get married a. find a husband ⇒ pójść

- chciała iść śladem matki i zostać naukowcem she wanted to follow in her mother’s footsteps and become a scientist

- czy teatr ma brać wzory z kina, czy iść własną drogą? should the theatre imitate the cinema or go its own way?

- iść z duchem czasu to move with the times

- iść za kimś to follow sb

- iść za porywem serca to listen to a. follow one’s heart ⇒ pójść

- idą święta Christmas/Easter is approaching

- idzie ciepła jesień a warm autumn is ahead of us a. on its way

- chyba idzie na deszcz it looks as though it’s going to rain, it looks like rain

- ile dziecko ma lat? – idzie mu piąty rok pot. how old is the child? – s/he’s getting on for five

- czas idzie nieubłaganie naprzód time goes marching on

- tego lata szły naprzemian dni słoneczne i deszczowe this summer it was sunny one day and rainy the next

- odszkodowania idące w miliony złotych damages amounting to millions of zlotys

- nakłady jego książek szły w setki tysięcy egzemplarzy his books were sold in editions of hundreds of thousands ⇒ pójść

- w tym roku ta literatura nie idzie this kind of fiction isn’t selling well this year

- po ile idą dziś dolary? what’s the going rate for the dollar today?

- to był człowiek, z którym nie szło pracować s/he was a (really) difficult person to work with

- piekielnie zimno, ale idzie wytrzymać it’s freezing outside, but it’s not unbearable

■ a co za tym idzie… and, following on from this/that…; and consequently a. in consequence… książk.

- idzie mu/jej o coś he/she means a. intends sth

- idzie mu o zdobycie władzy he means a. intends to seize power

- był świadom stawki, o którą szło he was aware of the stakes involved

- iść do ziemi a. piachu pot. to kick the bucket pot.

- iść na coś to agree to sth

- iść na współpracę z wrogiem to agree to collaborate with the enemy

- iść na kompromis to reach a compromise

- idź precz a. do diabła a. w cholerę! pot. go to hell! pot.; go to the devil! przest.

- iść sobie to go away

- iść w zapomnienie a. niepamięć to be forgotten

- iść w górę/dół to go up/down

- wstąpił do partii i szybko szedł w górę he joined the party and advanced rapidly

- końcówka filmu the end(ing) of the film

- umknęła mi końcówka zdania I didn’t hear the end of the sentence

- suche/rozdwajające się końcówki (włosów) dry/split ends

- końcówka tygodnia/sezonu pot. the end of the week/season

- igła z zaokrągloną końcówką a needle with a blunt point, a blunt-tipped needle

- końcówka słuchawek the headphone jack a. plug

- końcówki ubijające beater attachments

- końcówka biegu/meczu the finish of a race/match

- końcówki pierwszej osoby first person endings